wieś

WIERZCHÓW

gmina Chorów, powiat Zdołbunów, województwo wołyńskie


Opracowywane w okolicy:
Zastawie, Derewiacze Duże, Hucisko, Poniatówka, Ostróg, Chorów, Jełomalin,


Wieś ukraińska, mieszkało w niej tylko kilka rodzin polskich i dwie, spokrewnione ze sobą, żydowskie. W pobliżu dwa chutory polskie. W Wierzchowie pielęgnowane były starannie ukraińskie tradycje narodowe o zabarwieniu nacjonalistycznym. Za czasów Polski ośrodkiem nacjonalizmu były organizacje polityczne i tzw. proswitlanśka chata, co znaczy dosłownie chata oświatowa, gdzie skupiało się życie kulturalne wsi. Takie „chaty” były też w innych wsiach. Po tym jak sowieci skasowali ich działanie, centrum nacjonalizmu stanowiła szkoła pedagogiczna w pobliskiej wsi Dermań, będąca za czasów polskich centralnym ośrodkiem działalności politycznej ludności ukraińskiej z najbliższych okolic. Szkoła ta przygotowywała nauczycieli dla klas I – IV. Uczyło się tam kilku młodych ludzi z Wierzchowa, mieszkali w Dermaniu na stancji... (na podstawie strony)
wstępny WYKAZ RODZIN, stan z około 1939 r.

1.

ODNOKOŁOW Mykoła,

2.

KUNDEL (IN.),

3.

BARABASZ Juchym,

4.

PLISAK Lalka

5.

IWANICKI (IN.), pop, córka Halina (mąż Pawluk)

6.

TUSZMAN (IN.),  właściciel młyna. Rodzina żydowska. Po wycofaniu Rosjan zostali zlinczowani przez ukraińskich sąsiadów.

7.

KOSTIUK (IN.), dwie córki,

8.

RACZUK (IN.),

9.

FEDORCZUK (IN.), 

10

SOŁDATIUK Sasza,

11

KŁUSIK Józef,

12

KŁAWDIJEW Halina

13

HERASYMCZUK (IN.), 

14

MARCZUK Leontij - szewc

15.

(IN.), córka Nastia (mąż Franciszek Sokołowski, Polak. Przed ślubem przyjął prawosławie. Mieli czteroletniego syna Sławka).
Obecnie brak więcej informacji. Proszę Państwa o pomoc w uzupełnianiu wykazu.
Osoby zainteresowane miejscowością / udostępniające informacje:

FORMULARZ zgłoszenia rodziny i uzupełnienia danych

L.p.

Imię Nazwisko Przekazane informacje w okresie i zakresie: E-mail - (a) zamień na @

 1.

Maria Pawłowska  [luty 2005] Zdjęcia i wykaz osób na zdjęciu. mariapa(a)vp.pl

Wykaz nauczycieli i dzieci widocznych na zdjęciu, uczęszczających w Wierzchowie w latach 1936/1937:

Kierownik szkoły: Frank, nauczyciele: Klusik, Romaniszyn.

Dzieci:  Maria i Leokadia Muchowska, Bronisława Daszkiewicz, Janina Pietrzak, Stasia i Zofia Laskowskie, Stanisława Szlachta, Irena, Maria, Zofia Wożniak, Adam i Kazimierz Wożniak, Irena i Maria Trynilewskie, Stanisława Górska i Bolek Górski, Tadeusz Kozek, Marian, Jerzy, Mirosław Rakowicz, Kazimierz i Stanisław Nowak, Bolesław i Mieczysław Słupski, Przychoćko, Pola i Henryk Andrak, Stefania Sewruk, Wacław Hnatkowski, Zofia Kowalik.

Były to przeważnie dzieci z os. w. Poniatówka oraz dzieci czeskie z pobliskiej kolonii.

   

 Budynek szkolny: po lewej zdjęcie z roku 1937, po prawej z 2000.

 

Dalsze fragmenty dotyczące roku 1940  ze strony:

W szkole zaocznie uczyli się tam też Barabasz i Lalka Plisak, jego kochanka. Zamężna, ale jej mąż wraz z siostrą Julką uciekli z Wierzchowa, gdy NKWD z rejonu przyjechało ich aresztować. Ktoś ich uprzedził. Uciekli do Niemiec. Byli wybitnymi działaczami nielegalnej faszystowskiej partii OUN (Orhanizacija Ukrajinśkych Nacjonalistiw). Julka była w tej okolicy łączniczką przywódcy tejże partii pułkownika Konowalca, który stale mieszkał w Niemczech. Jeździła do niego. Sowieci z początku nie wiedzieli, kim ona jest i z ich błogosławieństwem została wybrana na delegata do Ogólnego Zgromadzenia Narodowego Ukrainy Zachodniej (być może, nazywało się to nieco inaczej), które zwróciło się o przyłączenie tych terenów do ZSRR. 

Pop, batiuszka Iwanicki, jest Rosjaninem lub zruszczonym Ukraińcem. Jego żona choruje na nogi, kiedyś była ładną kobietą. Uganiał się za nią Nowicki, nauczyciel z Ostroga. Córka popa uczy obecnie w miejscowej szkole. Ma męża w Ostrogu, a w Wierzchowie córeczkę, uczennicę. Jest kochanką dyrektora szkoły Fedorczuka, podobnie jak Olga, dozorczyni szkoły. Olga ma z nim córeczkę Marusię, która w tym roku pójdzie do szkoły. Fedorczuk jest tutejszym Casanovą. Za Polski był diakiem w wierzchowskiej cerkwi. Szczególnie gorliwie odprawiał modły za Piłsudskiego i za Petlurę. Teraz jest bardzo prosowiecki. 

Po przyjściu władzy radzieckiej trzy rodziny uznano za kułaków: Tuszmanów, Kostiuków i Raczuków. Najlepszych gospodarzy. Teraz ich prześladują. Średniakom żyje się znośnie; popierani przez władze są przede wszystkim biedniacy, najgorsza hołota, nieroby i pijacy – „kto był niczem, tot staniet wsiem”, zacytowała Międzynarodówkę po rosyjsku pani Tuszmanowa. 

Odnokołow żył za Polski w biedzie, był przekonań lewicowych, za co go nie lubili tutejsi nacjonaliści. Jest zasadniczy i uczciwy. Oczytany i niegłupi, ale niesympatyczny i złośliwy. Jego zastępca Kundel to postać bezbarwna. Barabasz jest inteligentny i sympatyczny, ale ona go nie lubi. Sołdatiuk to pijak, wałkoń, leń i dureń. [...]

Data powstania strony:  luty 2005 r., ostatnia aktualizacja: listopad 2007 r.

podstrona jest częściąwww.wolyn.ovh.org

strony o Wołyniu przystosowane do rozdzielczości ekranu 1024 x 768