W r. 1910 Stachówka miała 30 domów oraz 90 mieszkańców. Dachy domów w Stachówce były, w zależności od zamożności rodziny, kryte dachówką, blachą lub słomą. W Stachówce znajdowała się szkoła podstawowa, w której uczyły się dzieci ze Stachówki, Futoru i Karczemki. Gimnazjum znajdowało się we Włodzimiercu. W sercu Stachówki znajdował się większy staw, który nazywali Jęziorkiem. Miejscowi chętnie latem kąpali się w nim. Od strony Kanonicz tuż nad tym stawem znajdowały się domostwa Rudnickich. Z drugiej strony (od lasu) spokrewnionych z Rudnickimi - Bułgajewskich. Na środku tego jeziora była kępka, na której miejscowi chłopcy lubili siedzieć. Jedynie od strony Rudnickich dojście do tej kępki prowadziło po płytkiej wodzie. Mieszkańcy wiosną wyciągali z piwnic beczki i moczyli je w dużym stawie.


niepełny WYKAZ RODZIN wg gospodarstw, stan z około 1939 r.

Obecnie brak więcej informacji. Proszę Państwa o pomoc w uzupełnianiu wykazu.

W czerwcu 1943 r. wszyscy opuścili Stachówkę w tym samym czasie, najpierw ruszając na Sunie, Perespę i Paroślę. Każdy jechał najpierw tam, gdzie miał krewnych lub znajomych. Następnie do Antonówki na pociąg. Dla wielu z nich to przemieszczanie się w okolicy zajęło parę tygodni. 
Część z nich, włącznie z Panem Cezarym Lebiedziejewskim, dotarło do miejscowości Neumart w Niemczech. 

Wielu uciekinierów z różnych stron Wołynia (włącznie z tymi ze Stachówki, Włodzimierca i Porody) przebywało w 1944r. w Równem, w miejscu gdzie znajdowała się wiosną 1944 r. roszarnia lnu oraz cegielnia. (Na podstawie rozmowy telefonicznej w dniu 1 stycznia 2005 r. z Panem Zygmuntem Bierutą z Chicago -urodzonego i wychowanego w Stachówce).

W czasie napadu nacjonalistów ukraińskich na Stachówkę w maju 1943r., na polu uprawnym państwa Bierutów - mieszkańców Stachówki, zostały zamordowane 22 osoby, w tym: Jan Andrzejewski, Albina Bułgajewska, Bronisław Bułgajewski, Stanisław Bułgajewski, Grejler z Mostów, Jan Wiktorowicz z futoru, Zygmunt Wilczyński - z innej miejscowości. Wśród ofiar napadu było też kilkoro dzieci, które przestraszone hukiem strzałów wybiegły ze schronu.

- - -

Ludzie opuszczali Stachówke w czerwcu 1943 r. na osobnych furmankach, kto miał konie, a kto nie, to zabierał się z kim mógł. Furmanki jechały za czołgiem niemieckich wojsk, który je eskortował, a mężczyźni uzbrojeni byli w karabiny. Ze Stachówki udali się najpierw przez Dubówkę. Rudniccy Aleskander i Cylian wraz z ich rodzinami oraz innymi Stachówkowiczami udali się do nieopodal położonej kolonii Sunia. Tam Aleksander i Danusia Rudnicka (córka Cyliana) zatrzymali się w szkole, a siostra Danusi, Zosia zatrzymała się w sąsiednim domu, u ludzi, u których przedtem zajmowała się dziećmi. Z Suni, niektórzy przedostali się do bezpośrednio do Antonówki (i stamtąd pierwszym transportem do Niemiec), a Rudnicki Aleksander wraz ze swoją rodziną najpierw pieszo dotarli do Choromców (blisko Porody,z której pochodziła Ewa, żona Aleksandra). Gdy Zofia Rudnicka dotarła do Choromców, rozpoznała tam krowę Aleksandra Rudnickiego, który zatrzymał się tam w pierwszym domu od lasu. Dom ten został porzucony w ucieczce przez miejscowego szewca. W Choromcach były schrony i barykady. Po 23:00 nagle wszystkie domu stanęły w płomieniach. Mężczyźni uzbrojeni przez Niemców przebywali na barykadach, a kobiety i dzieci w schronach. Rano bandyci uciekli, a Niemcy przyjechali tego wieczoru i zabrali ich samochodami do Włodzimierca. Zabierając z Porody kulejącego i znacznie podeszłego wiekiem Bolesława Kozłowskiego, teścia Aleksandra Rudnickiego udali się następnie do Włodzimierca. Zofia Rudnicka dotarła do Włodzimierca osobno, z Baradziejami, przez las. We Włodzimiercu zatrzymali się na około trzy tygodnie. Stąd za drugim razem udało im się zabrać na transport niemieckimi ciężarówkami i dotrzeć do Rafałówki, skąd pociągiem zostali przewiezieni, najpierw do Saren, a potem do Równego. Ci spośród nich, którzy byli w odpowiednim wieku i zdrowiu zakwalifikowali się na wyjazd z Równego do Niemiec. Aleksander Rudnicki wraz z jego rodziną oraz teściem zostali w Równem. Zosia i Danusia Rudnickie wraz z innymi około miesiąc podróżowały pociągiem (długie postoje po drodze oraz parę przesiadek) i pod koniec sierpnia 1943 r. dotarły do Niemiec, gdzie na dwa lata osiedliły się na wiosce Frankendorf, blisko Reisendstadt. (Na podstawie piątej telefonicznej rozmowy w dn. 3 maja 2005 r. ze śp. Zofią Smyk z Jeleniej Góry (córką Cyliana i Onyszki Rudnickich - Kacper Kalin)

UWAGI: “Książka zatytułowana “Miejscowości Guberni Wołyńskiej” wydanej w r. 1910, na stronie 380 podaje informacje potwierdzające położenie Stachówki jako wsi w powiecie łuckim, gminie włodzimierskiej.
Do sprawdzenia są też “Łuckie Księgi Grodzkie” oraz “Włodzimierskie Księgi Grodzkie”. Najstarsze w nich zapisy sięgają roku 1560. 
APEL: Prosimy tych odwiedzających stronę o Stachówce, którzy mogą sięgnąć do powyższych źródeł, by się tu z nami podzielili dodatkowymi ustaleniami na ich podstawie, gdy chodzi o najwcześniejszą historię Stachówki (data i okoliczności jej powstania), jej pierwszych mieszkańców, jak również co do gminy Włodzimierzec. Dziękujemy.”

WSPOMNIENIA Z WYJAZDU DO STACHÓWKI

Żywiłem takie marzenie i w sierpniu 2004 r. dane mi było odwiedzić to miejsce. Była to dla mnie wiele znacząca wizyta. Chodzenie po tym gruncie, po którym chodziła moja mama Stanisława Rudnicka, jej rodzeństwo oraz ich rodzice Ewa i Aleksander Rudniccy, ich inni krewni, sąsiedzi oraz inni współwioskowicze. Patrzenie na niebo z tamtego miejsca, z którego w tamtych dniach oni być może widzieli podobny wyraz nieboskłonu w końcówce lata. Spacerowałem po lesie, na skraju którego było miejsce Stachówki i jej ludzi. Upajałem się rozległym widokom lekko pagórkowatych okolic, których linia prawdopodobnie uległa częściowej zmianie na skutek karczowania fragmentów drzewostanu i porośli, częściowej późniejszej melioracji terenu oraz uprawy okolicznych pól i pastwisk przez kołchoz, którego siedziba znajdowała się po drugiej stronie najbliższej wioski Kanonicze (a który, o ile mi wiadomo obecnie przekształcił się w rodzaj rolniczego kolektywu należącego do okolicznej ludności).

Stosunkowo dokładne położenie Stachówki można dziś rozpoznać po, od wschodniej strony niezmienionej linii najbliższego, dużego lasu, brukowanej drogi, z Kanonicz do Osowy i Jeziora (choć linia tej drogi została po wojnie przesunięta bliżej Stachówki), a także, albo przede wszystkim dzięki zachowanemu większemu stawowi, który znajdował się w sercu naszej wioski (dawniej był też drugi mniejszy staw). Staw ten, choć dziś nieomal dookoła porośnięty gęsto krzewami częściowo zachował swój charakter i kształt, a częściowo fragmenty jego nadbrzeża może zostały przysypane w trakcie zaorywania terenu byłej Stachówki prawdopodobnie na przełomie lat pięćdziesiątych pod okoliczny kołchoz. Dwa inne elementy pomagają trafić na trop dawnych Stachówkowiczów. Wokół, ale zwłaszcza z dwóch stron (w tym od strony Kanonicz) zachowały się oczywiście zdziczałe już dziś drzewka owocowe z sadów Rudnickich. Jabłonie, grusze. Niewiele ich, ale nawet po ich wzajemnym rozmieszczeniu można rozpoznać, że kiedyś mogły razem stanowić uprawiany sad owocowy. Jedno jabłko przywiozłem i położyłem na grobie mojego dziadka Aleksandra Rudnickiego w Kiełczowie, koło Wrocławia.

Od strony lasu, i tuż blisko tej strony nabrzeża stawu można znaleźć (przynajmniej wtedy nadal stojący) drewniany, zrochociały już krzyż, który bodajże w latach osiemdziesiątych ktoś z Baradziejów tam ustawił na pamiątkę ponad dwudziestu ofiar mordu w maju 1943 r. na ludności Stachówki przez ekstremistycznych nacjonalistów ukraińskich. (dop. Witolda Rudnickiego: W 1988r. Eugeniusz, Bolesław Rudniccy i przyrodni bracia: Kazimierz ( z synem Zbigniewem) i Wincenty odwiedzili swoją rodzinną Stachówkę i postawili krzyż ku pamięci [pomordowanych]. Byli eskortowani przez ukraińskiego milicjanta i oficera KGB, przed ewentualnym złowrogim nastawieniem mieszkańców okolicy. Na szczęście było to zbyteczne.) Jedno ze zdjęć z tej wizyty zrobiłem sobie przy tym krzyżu razem z życzliwym przewodnikiem i moim rówieśnikiem z Kanoniczny Jurijem Szydłowskim (w części Polakiem i w części Ukraińcem). Spotkałem go nieomal przypadkiem, gdy zauważył mnie błądzącego po okolicy w poszukiwaniu Stachówki. Sam do mnie podszedł i pomógł mi ją zlokalizować, a potem jego ojciec (lub dziadek?) dołączył, obszedł ze mną teren, i wskazał, gdzie na nim znajdowały się domostwa poszczególnych rodzin, których wiele nazwisk nadal pamiętał. Moment, gdy obydwaj stanęliśmy do zdjęcia przy tym krzyżu wydał mi się szczególnie znaczący i wzruszający. Oto bowiem reprezentując znacznie młodsze pokolenie staliśmy tam w przyjaźni i wzajemnej życzliwości. Choć przyznaję, iż zarówno nadal żyjący Stachówkowicze, do których udało mi się dotrzeć, jak i starsi mieszkańcy Kanonicz, z którymi wtedy rozmawiałem potwierdzali o historii spokojnego, a nawet niejednokrotnie wzajemnie pomocnego sąsiedzkiego życia za tamtych czasów. Przypomina mi to o potrzebie uczciwego odróżnienia większości okolicznej ukraińskiej ludności od skrajnych i okrutnych band, które na tych terenach wiosną 1943 r. wymordowali tylu nie-Ukraińców (głównie, ale nie tylko Żydów i Polaków).

Wszystkim zainteresowanym polecam tę wizytę oraz zapraszam do wspólnego katalogowania informacji o naszej Stachówce i jej ludziach, zdjęć, dokumentów i zachowanych przedmiotów.
Pozdrawiam serdecznie, Andrzej Rudnicki

- - -

Pani Ludwika Kubsik (z domu Lebiedziejewska) zwróciła uwagę, iż w tamtych czasach pomiędzy Stachówką i Kanoniczami również znajdował się las (w rozmowie telefonicznej z Kacprem Kalinem).