wieś i majątek

NOWAKI

gromada Nowaki, gmina Włodzimierzec, powiat Sarny, województwo wołyńskie,  parafia Włodzimierzec


Opracowywane w okolicy:
Jezioro, AndrugaJanówkaStachówkaMosty, Dąbrowa,

A B C D E-F G H I J K L-Ł M N O P R S-Ś T U W Z-Ż


Wstęp opracował Maciej Szubert, grudzień 2007 r.

Nowaki wieś, powiat łucki, gmina Włodzimierzec 106 wiorst od Łucka, 58 domostw, 405 mieszkańców; tak opisywał wieś Nowaki Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich pod redakcją Bronisława Chlebowskiego, tom XV cześć II z 1902 r. s. 388. Zgodnie z Księgą adresową Polski 1929r., str. 1094: Nowaki to wieś w gminie Włodzimierzec, powiat Sarny; sąd pok. Włodzimierzec, sąd okręg. Równe, 557 mieszk. 3 km od linii kol. Włodzimierzec - Dąbrowica; Właściciele ziemscy: Krasicka Anna 500 ha, Kulesza Antoni. 312 ha., cieśla Ptaszyński G., kowal: Langier Sz., krawcy: Langier S. i Radyżewska L., stolarz Szubert Julian, Właściciele wiatraków: Pieczończyk J. I M., Pita L. I J., Potap S. (informację tą wcześniej przesłała Pani Katarzyna Jusyn). 
W zachowanych wspomnieniach mojej rodziny, Szubertów jak i potomków Kuleszów wynika, że współwłaścicielami Nowak byli: Krasiccy, Czarnocka i ród Kuleszów; z nadania carskiego majątek i lasy wokół wsi zostały nadane we wspólne użytkowanie. Kuleszom a właściwie Kajetanowi Kuleszy majątek ten został nadany w 1812 za zasługi w kampanii Francuzów na Moskwę. Z uwagi, iż nie został on przy nadaniu dokładnie, formalnie opisany, określona jego wielkość i granice, majątek ten powodował permanentne spory o miedzę, waśnie i sprawy sadowe, które nieumiejętnie prowadzone i pilnowane prowadziły do braku rozstrzygnięcia i uszczuplania dobytku, a spór dotyczył 146 dziesięcin lasów i bagien.
W 1852 powstał dokument potwierdzający wielkość terenów przynależnych Kuleszy, mimo formalnego rozstrzygnięcia doszło do dalszych sporów, kradzieży dokumentów i otrucia Pawła Kuleszy syna Kajetana. Spory trwały dalej, dopiero mąż Anny Krasickiej, Jan próbował wraz z Antonim Kuleszą, synem Pawła, zamknąć przeciągające się i obciążające finansowo procesy. Żona Jana, hrabina Anna Krasicka była przeciwna ugodzie i nawet w przypływie gniewu wrzuciła dokumenty Jana i Antoniego do kominka; na podstawie ocalałych dokumentów nie można było zawrzeć ugody i ustalić stanu faktycznego. Konieczne było zbieranie całej dokumentacji od nowa, co niestety niosło za sobą stratę czasu i środków finansowych. Po śmierci Jana później Antoniego, skorych do ugody, po stronie rodziny Kuleszy została tylko Bolesława córka Antoniego, jedyna w tym czasie spadkobierczyni w Polsce majątku Antoniego Kuleszy, której nie stać było na procesy, pilnowanie spraw majątkowych, zwłaszcza że na utrzymaniu miała dzieci a w 1932r. owdowiała. Krasiccy będąc bogatszym rodem mając pieniądze, silną rodzinę w Warszawie stać ich było na niekończące się proces i "zajazdy". Jak wspomina Maria Jakubiak z domu Szubert, córka Bolesławy, Krasiccy przed sama wojną nie licząc się z nikim, bezprawnie sprzedawali co mogli. Bolesławę zignorowali zupełnie i jej prawa dając jej kilkadziesiąt hektarów lasu serwitutowego, który można było sprzedać ale za specjalnym pozwoleniem, o którego wystaranie się zabrakło już czasu. Nadchodził okres wojny, rzezi i w ostateczności repatriacji. Mimo tych ciągłych sporów, walki o ziemie, z czasem stosunki sąsiedzkie poprawiały się, ale nie na tyle by można to było nazwać przyjaźnią, jednak w potrzebie pomagali sobie nawzajem, by przetrwać w tych ciężki warunkach. W samej wsi Polacy stanowili mniejszość, jak wspomina Maria Jakubiak na około 200 chałup, tylko 5 domów było polskich, reszta ukraińskie. Polacy inaczej budowali domy niż chłopi ukraińscy. Polacy raczej byli porozrzucani od siebie daleko. Ukraińcy tworzyli zabudowę zwartą taką, która od pól i lasów była osłonięta stodołami.

wstępny WYKAZ RODZIN wsi i majątku NOWAKI wg gospodarstw, stan z około roku 1939.

1. KRASICKA Anna - wdowa po Janie, córka właściciela majątku Włodzimierzec i części Nowak hrabiego Krasickiego; córka Janina; początkowo mieszkała z mężem Janem w majątku we Włodzimiercu tam urodziła się córka; niesnaski rodzinne spowodowały ze Jan wyprowadził się do majątku w Nowakach i tam mieszkał do śmierci; Anna po śmierci swoich rodziców była zmuszona sprzedać majątek we Włodzimiercu sąsiadowi Francuzowi Pourbeaux, została eksmitowana z pałacu do małego domku przy parku gdzie zamieszkała z córką i służącą, po śmierci męża Jana przeniosła się do Nowak ze swoją córką, która już była rozwiedziona i nosiła nazwisko Prądzyńska (prawdopodobnie była zesłana w głąb Rosji by powrócić do Nowak około 1920r); obie mieszkały tam do śmierci z rąk Ukraińców podczas II wojny światowej.
SCHMIDT Karolina, Niemka, gosposia Anny Krasickiej mieszkała z nią w Nowakach i prawdopodobnie wcześniej we Włodzimiercu
SAŁATA IN mężczyzna w sile wieku pracował i zamieszkał w majątku.
SEMCZUK Nazar - syn Ołeny z d. Semczuk. Ukrainiec, woźnica u Krasickiej
2. CZARNOCKA - współwłaścicielka majątku Nowaki; zgodnie z przekazami rodzinnymi istniało carskie nadanie wspólnego użytkowania majątku we wsi Nowaki Czarnockiej, Kuleszy i Krasickim, co było powodem trwających ciągle sporów sąsiedzkich
3. SZUBERT Bolesława z d. Kulesza ur. w Starej Sieniawie w 1887 (zm. w Warszawie 24.05.1980), c. Antoniego, wdowa po Julianie 1888 - 31.12.1932r. s. Ferdynanda i Julii z d. Kurczyk; urodzonym w Mankiewiczach, gm. Stolin k. Pińska na Polesiu. Ferdynand miał tam warsztat powozowy. W około 1900r. przenieśli się do Włodzimierca,  gdzie Julian ukończył 4 klasy gimnazjum. Jako najstarszy syn po śmierci ojca w 1906r. zajmował się gospodarstwem matki oraz stolarstwem i meblarstwem artystycznym w koloni Janówka.  Bolesława  po śmierci matki w 1902r. ulokowana w zamożnej rodzinie na wychowanie i wykształcenie, ukończyła 4 klasy gimnazjum, szkołę kroju i szycia w Starej Uszycy w której przebywała do 1912r. W 1912 zostaje wydana wbrew swojej woli za Juliana Szuberta. Do 1914r mieszkali w Janówce, gdzie rodzi im się córka Jadwiga (1913-1913) umierając jako niemowlę i syn Józef (poz. 4). Po wybuchu I wojny światowej zostają wraz z bratem Juliana - Franciszkiem  jako prusko poddani, zesłani w głąb Rosji do Saratowa nad Wołgą, gdzie w 1915 r. urodziła się córka Maria . W 1917 wracają do Polski do Nowak, gdzie budują nowy dom. Zanim Julian wybudował się na wydzielonej im przez teścia Kuleszę działce, mieszkali w wynajętym od Jana Krasickiego domku fornalskim, gdzie rodzi się Jan (1917-1941), a już w nowym domu Henryk (1920) i Apolonia (1922). Lata dwudzieste to nauka dzieci w szkole we Włodzimiercu i w Nowakach u Janiny Prądzyńskiej, w latach trzydziestych dalsza nauka w Sarnach, Smydze i Krzemieńcu. Julian był powszechnie szanowaną osobą w Nowakach, ludzie przychodzili do niego jak do stolarza ale i z prośbą o pomoc medyczną, mimo że był lekarzem samoukiem. Lubił grać na skrzypcach; niestety chorował na gruźlicę i zmarł 31.12.1932r, wcześniej zamawiając u rodziny sosnową trumnę z zaciosanym wiekiem; pochowany został na cmentarzu we Włodzimiercu. W r.1939 wybuch wojny powoduje odejście braci do wojska, córka Maria wychodzi za Antoniego Jakubiaka i przedostaje się do Warszawy. Bolesława pozostaje w Nowakach do rzezi ukraińskich, by w 1942 przenieść się do Włodzimierca do syna Józefa, później do Sarn, skąd w 1944 w ramach akcji repatriacyjnej przyjeżdża w okolice Lublina a następnie do Warszawy, by tu zostać do śmierci wśród dzieci.
4. SZUBERT Józef 1914-1994, s. Juliana i Bolesławy z d. Kulesza; żona Anna z d. Ilnicka 1915-1998; dzieci tu urodzone: Lech 1940-1995, Janusz r.1943. Józef  w 1927 r. ukończył szkołę podstawowa w Włodzimiercu (7-kilometrowa odległość z Nowak do Włodzimierca pokonywał codziennie, później z rodzeństwem tylko w bardzo trudnych warunkach wynajmowano dzieciom stancje na miejscu we Włodzimiercu), następne 3 lata pomagał ojcu w warsztacie i gospodarstwie; w 1930 r. po namowach Chamców - właścicieli dużego majątku w Andruhie z uwagi na wielki talent rzeźbiarski, został posłany do Liceum Krzemienieckiego do Smygi, którą ukończył w r.1934. Mając 19 lat wstąpił do wojska jako ochotnik do 6-go Batalionu Pancernego we Lwowie. Po zakończeniu służby ochotniczej wrócił do Nowak, gdzie pracował do 1939r.; w sierpniu 1939 z Nowak został powołany do Łucka do 12-go Baonu Pancernego jako kapral rezerwy. Po kampanii wrześniowej wrócił do Nowak, by okupację sowiecką i niemiecką przeżyć z rodziną w Nowakach, potem we Włodzimiercu i Sarnach do maja 1944r.; w maju 1944 zmobilizowany został do tworzonego Ludowego Wojska Polskiego; zwolniony z wojska w marcu 1947r. osiadł z rodziną w Warszawie, potem w Piastowie pod Warszawą.
5. KUŹMA IN., Ukrainiec. Był parobkiem w majątku Anny Krasickiej w Nowakach w okresie, gdy mieszkała tam sama z córką. Mieszkał we wsi.
6. SEMCZUK Ołena, Ukrainka - mieszkała naprzeciwko Julian Szuberta, wielokrotnie była wspierana czy to żywnością czy pomocą lekarska ze strony Juliana Szuberta; jej syn był później w bandach UPA, ona ostrzegła rodzinę Szubertów w nocy przed planowanym przez banderowców najazdem na wieś (w 1972r., gdy Apolonia Sobolewska z d. Szubert z siostrą Marią odwiedziły Nowaki, Ołena jeszcze żyła i z wielką życzliwością ona jak i pozostała społeczność wsi je przywitały).
7. SEMCZUK IN, syn Ołeny, brat Nazara

8.

SEMCZUK IN, syn Ołeny, brat Nazara

9.

SAŁATA IN (brat wymienionego w poz. 1). mieszkał we wsi pod lasem

10.

SACHAREK IN, Ukrainiec

11.

PIECZOŃCZYK J. i M., z księgi adresowej Polski 1929r., str. 1094: właściciele wiatraków, Ukraińcy

12.

LANGIER  Sz. i S. z księgi adresowej Polski 1929r., str. 1094: kowal i krawiec, to byli Polacy

13.

POTAP  S. z księgi adresowej Polski 1929r., str. 1094: właściciel wiatraka; Ukrainiec

14.

OGRODNIK IN – rodzina zajmująca 4-3 domy za sadem Krasickich. Zostali wywiezieni przez Rosjan na Syberię.

15.

UŁAS  IN, Ukrainiec ze wsi Nowaki, parobek u Juliana Szuberta, któremu Julian załatwił rentę wojskowa po wojnie 1920r.

16.

JAKOW  IN, Ukrainiec ze wsi Nowaki, parobek u Juliana Szuberta

17.

JÓZMAK  IN chłop

18.

BRZOZOWSKI Jakub, żona Wiktoria z d. Suchobiecka, córka Janina - wraz z matką i rodzeństwem zostali wywiezieni na przymusowe roboty do Niemiec. Wcześniej Jakub Brzozowski został zamordowany przez Ukraińców.

19.

JUSYN I.N.

20.

RUDNICKI I.N.

21.

PTASZYŃSKI G. - cieśla..

22.

TANANA (I.N.) - maszynista PKP zatrudniony w Sarnach, dzieci, w tym Czesław ur. 30 września 1923 r. (późniejszy pułkownik pilot WP, przypuszczalnie w 1939 r. rodzina mieszkała już w Sarnach)

23.

KUROCZYCKI (I.N.) - inżynier. Po wojnie osiedlił się w Szczecinie, gdzie prowadził zakład torfowy.

Obecnie brak więcej informacji. Proszę Państwa o pomoc w uzupełnianiu wykazu.

Osoby zainteresowane miejscowością / udostępniające informacje:

FORMULARZ zgłoszenia rodziny i uzupełnienia danych

L.p.

Imię Nazwisko Przekazane informacje w okresie i zakresie: E-mail - (a) zamień na @

1.

Dariusz Butyrowski [styczeń 2005] rodz. Brzozowskich - poz. 18. [listopad 2006] - uzupełnienia do poz. 18., podanie nazwisk rodzin w poz. 9, 14, 19-21. Darek(a)gmx.de

2.

Katarzyna Jusyn [styczeń 2005] - poz. 19. kjusyn(a)tlen.pl

3.

Maciej Szubert [grudzień 2007] - poz. 1-17. Dane zostały przygotowane na podstawie informacji zebranych i opracowanych przez Apolonię Marczak-Sobolewską z domu Szubert, córkę Juliana Szuberta, byłą mieszkankę wsi Nowaki, gmina Włodzimierzec, powiat Sarny, jej Rodzeństwo oraz ich ciotecznego kuzyna Ignacego Kuleszy. maciekszubert(a)wp.pl

4.

Kacper Kalin (Rudnicki) [czerwiec 2008] - poz. 23 (na podstawie telefonicznej rozmowy z Panem Andrzejem Bułgajewksim ze Szczecina w dn. 22 września 2005 r.) kacper(a)peoplepc.com

Utworzenie strony: styczeń 2005 ,  ostatnia aktualizacja: czerwiec 2008 r.

podstrona jest częściąwww.wolyn.ovh.org

strony o Wołyniu przystosowane do rozdzielczości ekranu 1024 x 768