wieś

JEZIERCE (OZIRCE)

gromada Jezierce, gmina Ludwipol, powiat Kostopol, województwo wołyńskie

Opracowywane w okolicy:
Adamówka, Janówka, Rudnia Pogorełowska, Sołomiak, Medwedówka, Morozówka, Markowa,

A B C D E-F G H I J K L-Ł M N O P R S-Ś T U W Z-Ż

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

35.

36.

37.

38.

39.

40.

41.

42.

43.

44.

45.

46.

47.

48.

49.

50.

51.

52.

53.

54.

55.

UWAGA: wykazy sporządzane na podstawie relacji świadków, mogą zawierać drobne błędy w zakresie podanych imion i pisowni nazwisk.

Osoby zainteresowane miejscowością / przekazujące informacje: FORMULARZ zgłoszenia rodziny i uzupełnienia danych
L.p.		Informacje dostarczone w zakresie:
1.	Dariusz Łukowski	[listopad 2004] poz. 1.	darconi(a)gazeta.pl
2.	Agnieszka Smolinski i Irena Tyszler	[maj-czerwiec 2006] poz. 40 i 8 - korekty i uzupełnienia oraz ZDJĘCIA powojenne	agnessmolinski(a)yahoo.ca  ittoronto2000(a)yahoo.ca
3.	Leszek Bodio	[maj-czerwiec 2006] poz. 19. korekty i uzupełnienia	glappo(a)op.pl
4.	Józef Bagiński s.Wincentego	[marzec 2007] poz. 40, ZDJĘCIA przedwojenne, [sierpień 2007] relacja matki - Heleny Bagińskiej (poz. 40)  [wrzesień 2007] poz. 41, [luty 2008] uzup. poz. 40. oraz ZDJĘCIE powojenne i  ZDJĘCIA przedwojenne rodziny Daniela Boczkowskiego [dan8bee(a)googlemail.com], [sierpień 2008] METRYKA	ziutekzorawina(a)yahoo.ca
5.	Maria Chmurzyńska	[marzec 2008 i sierpień 2009] uzup. poz. 16 - źródło: moja mama Józefa	marchmu(a)o2.pl
6.	Miłosz Bagiński-Żyta	[maj 2008] uzup. poz. 16 odnośnie miejsca zam. po wojnie	millossek(a)o2.pl
7.	Ewa Szczepaniak	[lipiec 2008] korekta w poz. 5	ewanr(a)o2.pl

W zlikwidowaniu wsi nacjonaliści ukraińscy posłużyli się prowokacjami, ściągając na wieś represje niemieckie, w których brała też udział policja ukraińska.

W maju 1942 r. na drodze między sąsiednimi wsiami Sołomiak (ukraińską) i Jeziercami (polską) Ukraińcy ostrzelali jadących Niemców. W konsekwencji tego Niemcy, przyjechawszy do Jezierc, aresztowali trzy przypadkowo napotkane kobiety (Janinę Bagińską, Mikłaszewską i Cecylię Żukowską) wraz z ich dziećmi, w sumie sześciorgiem, wszystkich zabrali do Kostopola na przesłuchanie, z którego już nikt nie powrócił.

15 grudnia 1942 r. między wsiami Pohorełówką (gm. Ludwipol), a Jeziercami partyzanci sowieccy (z grupy specjalnej wywiadowczo-odwetowej Nikołaja Kuzniecowa, wchodzącej w skład oddziału płk. D. Miedwiediewa) rzucili granat na przejeżdżających Niemców, raniąc kilku według jednej wersji, a zabijając jednego i raniąc kilku według drugiej wersji. [Kuzniecow to pierwowzór postaci Hansa Klossa, więcej patrz na "Stronach o Wołyniu" w historii Równego]. Rannych Niemców odwiózł do Ludwipola Stanisław Bagiński, mieszkaniec wsi Jezierce. Za pośrednictwem Bagińskiego niemiecki urzędnik ds. rolnictwa (Landwirt) miasteczka Ludwipol nakazał (według innej wersji przewodniczący Rajonu*, w służbie niemieckiej, Czech Pohoda), aby następnego dnia mieszkańcy wsi wycieli na odcinku Jezierce - Pogorełówka [Pohorełówka] drzewa wzdłuż drogi Kostopol - Ludwipol w pasie 50 m po obu stronach drogi. Tymczasem komendant policji ukraińskiej w Ludwipolu Karolczuk, postrach Polaków, zawiadomił Niemców, że napadu dokonali Polacy z partyzantami sowieckimi.

16 grudnia 1942 r. o świcie udało się do lasu kilku mężczyzn i jedna kobieta (Roman Bagiński wraz z żoną - udali się na zbiórkę zabierając konia z wozem) do wycinania drzew. Po ich odejściu do wsi wkroczyły, w celu dokonania pacyfikacji, oddziały policji ukraińskiej pod dowództwem kilku Niemców. Ukraińcy wchodzili do każdego domu i szczegółowo przeszukując, wyciągali wszystkich mieszkańców od najstarszego do niemowlęcia na ręku. Wypędzane z obejść było też bydło. Ludność polska została spędzona na plac pod krzyż, gdzie Niemcy oznajmili, że wszyscy mieszkańcy wsi są bandytami i z ich winy zginęli żołnierze niemieccy. Tłumaczem był były legionista Pospolita, który został razem z Jeziercanami rozstrzelany. Ludziom spędzonym w okolice krzyża pozwolono na modlitwę przed śmiercią, a następnie wszystkich zapędzono na łąkę pod lasem. Najpierw dokonano egzekucji przez rozstrzelanie mężczyzn, którym kazano się położyć twarzą do ziemi. Potem rozstrzelano z karabinów maszynowych stojącą gromadę kobiet i dzieci. Po zdjęciu przez ukraińskich policjantów lepszych ubrań i butów z zabitych, zwłoki wrzucono do wspólnej mogiły. Uciekających do lasu zabijali ukryci tam Ukraińcy. Większość zamordowanych stanowiły kobiety, dzieci i ludzie starsi. W trakcie egzekucji przyjechało z sąsiednich wsi kilkadziesiąt furmanek z ludnością ukraińską, która splądrowała domy.
.

Podawane są różne liczby ofiar: od 280 do 500. Jednakże najbardziej prawdopodobną jest liczba około 360 osób umieszczona na pomniku postawionym na mogile. 

Ofiary mordu z rodziny BAGIŃSKICH: Janina Bagińska zaginiona w 1942 roku wraz z dziećmi - imię męża nieznane, Felicjan Bagiński (ur.1878) i jego żona Paulina (ur.1883), Aleksandra Olga Bagińska (ur.1923) synowa Felicjana i Pauliny i jej dziecko w wieku 1 rok - imię męża Wincenty. Jeszcze jeden Felicjan Bagiński, jego żona i czworo dzieci w różnym wieku; Franciszek Bagiński i jego żona Leontyna i ich dzieci w różnym wieku: Jan, Wincenty, Wanda, Felicjan Bagiński jego żona Anna z d. Żygadło i czworo dzieci w różnym wieku. Janina Bagińska zastrzelona podczas ucieczki pod lasem i pochowana przez braci dopiero w marcu 1943 roku (relacja poniżej). Bronisław Bagiński i jego żona Domicela i ich dwoje małych dzieci. Imiona i wiek nieznane. Tomasz Bagiński i jego żona Janina i ich dziecko. Seweryn Bagiński jego żona Hieronima,  ich zamężna córka Bronisława i jej roczne dziecko. Córka Seweryna i Hieronimy. Innych szczegółów brak, Roman Bagiński i jego żona, 
Ponadto Z POZOSTAŁYCH RODZIN: Marianna Boczkowska, lat 25, żona Witalisa i ich dzieci: Eugeniusz lat 5 i roczna Janina; Antoni Brusiło; Chabasiński; Przechodząca przez Jezierce z Budek Kudrańskich (gm. Ludwipol) do Ludwipola Józefa Grajewska (żona Ignacego?); sparaliżowana żona gajowego Ignacego Grajewskiego z gajówki ?Klin?, ich zamężna córka Stanisława, która tego dnia urodziła dziecko i jej noworodek; sołtys Henryk Iwanicki; 5 osób z rodziny Mikłaszewskich; żona Ukraińca Józefa Ruderki i ich córka Ala; Roman Soroka w wieku szkolnym; tłumacz Pospolita.

Z grupy rozstrzelanych ocalał tylko ranny Tadeusz Bagiński, położony na wierzchu zwłoki przysypany cienką warstwą ziemi. Uratowało się ponadto około 20 osób zbiegłych podczas gromadzenia ludzi: Albin Bagiński; Dominik Bagiński; Hipolit Bagiński; Jan Bagiński; Kazimierz Bagiński; Ludwik Bagiński; Marceli Bagiński; Roman Bagiński (brat Albina); pięcioro małych dzieci Romana Bagińskiego, które schowały się do piwnicy pod konopiami i odkryte przez Niemca z karnej ekspedycji, uprosiły go o pozostawienie, zaś Niemiec wyprowadził je przed podpaleniem wsi i kazał im natychmiast uciekać do lasu (uciekli pieszo do Adamówki); Stanisław Bagiński; Teofil Bagiński; Walenty Bagiński; Wincenty Bagiński; Jadwiga Mikłaszewska, lat 14; Ukrainiec Józef Ruderko; kobieta z dzieckiem; grupa mężczyzn i kobieta, którzy poszli do lasu wycinać drzewa wzdłuż drogi, a wśród nich: Robert Bagiński; Jan Boczkowski; Witalis Boczkowski; Władysława Majewska.

17 grudnia 1943 r. Niemcy przypędzili ludzi z obozu pracy w Ludwipolu i kazali im pochować zwłoki we wspólnej mogile. Po pacyfikacji Niemcy przekazali sołtysom okolicznych wsi zakaz przechowywania ocalałych mieszkańców wsi, który obowiązywał do końca marca 1943 r., gdy rzekomo Niemcy uznali pacyfikację za pomyłkę. Do wsi wrócił tylko Ukraińcy, m. in. Józef Ruderko. Ocaleni schronili się w Janówce i Bystrzycach (gm. Ludwipol).

Kilka dni później w miejscowej gazecie ukraińskiej (analogicznej do wychodzących w Generalnym Gubernatorstwie gadzinowych gazet polskich) ukazała się notatka, że we wsi Jezierce za napad na Niemców rozstrzelano 280 partyzantów polskich.

13 czerwca 1943 r. (niedziela Zielonych Świąt) w lesie za Jeziercami upowcy z sotni Wiktora Rudyka zamordowali Tomasza Kuriatę s. Rozalii, z Rudni Pogorełowskiej (gm. Ludwipol) jadącego na nabożeństwo polowe do Janówki, ochrzcić dziecko. Ofiara była trzymana za ręce i kłuta bagnetami po całym ciele. Żona z dzieckiem ukryta w lesie ocalała.

W listopadzie 1943 r. upowcy zażądali, ażeby Ukrainiec Józef Ruderko zamordował swoją drugą żonę Polkę Helenę z Kuriatów, będącą w ciąży, gdy Ruderko odmówił, sami ją zamordowali.

Pod koniec 1943 r. uratowany z pacyfikacji Tadeusz Bagiński (po wyleczeniu z ran) został zamordowany w lasku przy drodze prowadzącej z Jezierc do Bystrzyc. 

W 1944 r. ocaleni mieszkańcy postawili na mogile krzyż. Albin Bagiński, który przeżył pacyfikację, kilkakrotnie jeździł po wojnie do Jezierc i opiekował się mogiłą. Tak samo Wincenty Bagiński (s. Felicjana i Pauliny) w roku 1960 postanawia odwiedzić grób swoich najbliższych i mieszkańców wsi Jezierce. Po przyjeździe na miejsce widzi duży drewniany krzyż i wzgórek porośnięty trawą na którym pasą się krowy. Po powrocie do Polski wszczyna energiczne działania na rzecz budowy pomnika ku czci zamordowanych. Warunkiem podstawowym władz ZSRR było zdemontowanie drewnianego krzyża. Warunek ten z ciężkim sercem spełniono. Po 4 latach uporczywych działań w 1964 roku doprowadza do oficjalnego odsłonięcia pomnika przy udziale władz miejscowych (ZSRR), pionierów oraz okolicznej ludności. Tekst na pomniku, optymalnie wynegocjowany przez Wincentego Bagińskiego z władzami ZSRR (w języku polskim i rosyjskim) brzmi: "TU SPOCZYWA 360 OSÓB, MIESZKAŃCÓW WSI JEZIERCE ZAMORDOWANYCH 16 GRUDNIA 1942 ROKU."  (informacja o krzyżu oraz ZDJĘCIA przysłała wnuczka Wincentego Bagińskiego - Agnieszka Smolinski)

Do opracowania wykorzystane zostały materiały zebrane przez Leonarda Urbanowicza oraz późniejsze uzupełnienia Internautów.

Źródła: Archiwum GKBZpNP - INP sygn. AGK, 27WDAK VI/1, VI/4, VI/8, VI/22; Ośrodek "Karta", relacja Kuriaty Stefana, sygn. II/1594/K; Archiwum Ruchu Ludowego, relacja Wincenty Bagiński sygn. R.VIII/378, Relacja Adeli Kaczorowskiej z 1993 r.; relacja Jana Reszczyńskiego; relacja Bronisławy Murawskiej Żygadło; opracowania Józefy Marciniak (liczne); relacja Marianny Bagińskiej; relacja Anny Dragan; Relacja Kuriaty Rozalii; Listy ks. Kazimierza Gaworskiego; relacja Stanisława Dubieckiego; relacja Bronisława Kuriaty; Powiat Kostopol w "Na Rubieży" 1995 nr. 2(12); i jeszcze kilka opracowań i relacji.
II Wypis z opracowania Czesława Piotrowskiego pt. "Zniszczone i zapomniane Osiedla Polskie oraz kościoły w powiecie Kostopolskim na Wołyniu" Warszawa maj 2004 r. od str.219 do 222.

Utworzenie strony: listopad 2004 ,  ostatnia aktualizacja: listopad 2009 r.

podstrona jest częściąwww.wolyn.ovh.org