O WOŁYNIU

tłumaczenie L. Urbanowicz

Dzieje miasta Równe wg Polaków i Ukraińców

wg sowietów
Rok wg Polaków w 1939 r. wg Ukraińców w 2001 r.
  Data założenia miasta niewiadoma. Miasto istniało prawdopodobnie już od wieku IX.  Starodawne ukraińskie miasto, administracyjne, ekonomiczne i kulturalne centrum Rówieńskiego obwodu. Rozłożone nad rzeczką Uście, lewym dopływem Horynia. Czas powstania Równego nie jest znany.
1282   Pierwsza wzmianka pisemna o mieście w związku z bitwą pod Równem między krakowskim księciem Leszkiem Czarnym, a wojskami litewskiego księcia Witena.
pocz. XV w.   Równe zapisane jest jako wieś należąca do Diczki z Łucka.
1461 Sprzedaż Równego przez Iwaszka Dyczka księciu S. Nieświckiemu za 900 kop szerokich groszy.  Jeden z następców owego Diczki, Iwaszko Diczko sprzedaje swój majątek w ręce Wołyńskiego kniazia Semena Nieświeckiego za "300 kop szerokich groszy praskich".
1479   Po śmierci księcia, Równe przeszło w ręce jego żony Marii. Ona postanowiła zrobić Równe miastem. Rozpoczęła budowę zamku i innych budowli i zaczęła osiedlać nowych mieszkańców.
1481 Wdowa po księciu Maria Nieświcka buduje w Równem drewniany zamek.
Król polski Kazimierz Jagiellończyk nadaje miastu prawo magdeburskie.
Król Aleksander Jagiell. nadaje miastu przywilej na jarmarki.		  
1496   Na Równe napadli Tatarzy, w czasie najazdu na Wołyń. Miasto częściowo spalili. Po otrzymaniu okupu odstąpili od oblężenia. Po tej wrogiej nawale, Równe szybko odbudowuje się.
kon. XV w.   Miasto otrzymało prawa magdeburskie, wraz z pozwoleniem na jarmarki. Wybudowano budynek Kupiecko Mieszczańskiego sądu dla rozpatrywania karnych i cywilnych spraw. W mieście działa duża liczba kupców i rzemieślników o różnych specjalnościach; tkaczy, krawców, cieśli, kuśnierzy, rymarzy, kowali, szewców i piekarzy.
1507 Król Zygmunt l potwierdza przywileje nadane Równemu.  
1508 Pożar zamku rówieńskiego i rozpoczęcie budowy nowego przez Marię Nieświcką.  
1518 Wnuczka Marii Nieświckiej Anna Holszańska wnosi Równe jako wiano księciu Konstantemu Ostrogskiemu, wielkiemu hetmanowi litewskiemu.

W latach 1518- 1621- Miastem władają kniaziowie Ostrogscy
1527 Król Zygmunt l nadaje miastu przywilej jednodniowego jarmarku.  
1548 Ks. Beata Ostrogska buduje kościół w Równem. Zakończono budowanie kościoła
1565 Równe drogą zamąźpójścia ks. Beaty przechodzi na własność Albrechta Łaskiego., wojewody Sieradzkiego.  
1565-1575 Spór o miasto między Łaskim, a Łukaszem z Górki, mężem Halszki, córki Beaty.  
1569 Zniszczenie miasta przez najazd Tatarów i spalenie kościoła. Po Unii Lubelskiej, Równe, jak inne wołyńskie miasta, dostały się w ręce polskich feudałów.
1570   Kościół spłonął. Właścicielka miasta Hanna Ostrogska zaczęła budowę nowego.
1574 Decyzją króla Henryka Walezego miasto otrzymuje ks. Konstanty Ostrogski.  
1580 Erekcja cerkwi sobornej, zbudowanej prawdopodobnie przez Marię Nieświcką.  
1606 Budowa kościoła przez Annę Ostrogska. Zakończono budowę kościoła.
1617 Zniszczenie miasta przez Tatarów - pożar zamku.  
1619 Powtórne zniszczenie zamku przez najazd tatarski.  
1621 Wskutek zamążpójścia Katarzyny Ostrogskiej za Tomasza Zamoyskiego, wojewodę kijowskiego, miasto przechodzi na własność Zamoyskich.  
1624 Pożar miasta.  
1629   W Równym było "505 dymów". W mieście doliczono 10 ulic. Główne z nich to Zamkowa, Kościelna, Szkolna, Dubieńska i Litewska. Miasto miało trzy miejskie bramy, na kierunkach do Dubna, Klewani i Ostroga. W pierwszej połowie XVII wieku w Równem powstała zakonna szkoła.
1637 Tomasz Zamoyski buduje w Równem szpital.  
1640 Zniszczenie miasta przez Tatarów.  
1642 Przez małżeństwo Joanny Zamoyskiej miasto przechodzi do rodziny Koniecpolskich.  
1648   Podczas wyzwoleńczej wojny narodu ukraińskiego pod przewodem B. Chmielnickiego w Równem wybuchło narodowe powstanie.
1660 Wjazd Stefana Czarnieckiego do Równego.  Rosyjskie wojska pod dowództwem W. Szeremietiewa zajęły miasto, ale utrzymały się tutaj niedługo.
1667 Nawiedzenie miasta przez morową zarazę.  Na mocy pokoju Andruszowskiego Równe znalazło się znów w składzie Polski. Tego samego roku dżuma zabrała życie blisko półtora tysiącom mieszkańcom miasta.
1680 Zniszczenie miasta w czasie wojny kozackiej.  
1690 Powtórne zniszczenie miasta w czasie wojny kozackiej.  
1691 Prawie zupełne zniszczenie miasta wskutek pożaru. W mieście zdarzył się wielki pożar. Spaliło się całe śródmieście, oprócz Zamku.
1706 Zniszczenie miasta przez wojska szwedzkie. Podczas Północnej wojny, cały Wołyń został teatrem wojennych działań pomiędzy wojskami rosyjskimi, a szwedzkimi. W Równem stali Szwedzi. Później miasto i jego okolice zajęli Rosjanie.
1707 Zniszczenie miasta przez wojska rosyjskie. Rosyjskie wojska opuściły Równe.
1718 Odbudowa przez Koniecpolskich zniszczonego kościoła.  
1720 Równe drogą spadku przechodzi z rąk Koniecpolskich do Walewskich.  
1723 Walewscy ustępują Równe ks. Jerzemu Lubomirskiemu.  Miasto przejęli we władanie książęta Lubomirscy na przeciąg 150 lat.
1738 Stanisław Lubomirski buduje zamek murowany.   
1750 Stanisław Lubomirski wydaje ustawę dla cechów miejskich i kahałów żydowskich.   
1756 Budowa przez parafian cerkwi Wniebowzięcia Matki Boskiej. Zbudowano cerkiew Uspieńskoj z dzwonnicą.
1764 Budowa kościółka pod wezwaniem św. Józefa na cmentarzu na Woli.  
1765   Równe składało się z czterech dzielnic: Śródmieścia, Woli, przedmieść Ostrogskich, przedmieść Dubieńskich. W mieście doliczono się 370 budynków. Pracowała niewielka szkoła, otworzono kilka karczem. Lubomirscy założyli rozkoszny park i teatr. Przeważająca część mieszkańców to Ukraińcy, ale byli Polacy, Żydzi, Tatarzy i Niemcy. Największymi rzemieślniczymi cechami były krawcy i kuśnierze. W mieście pracowało kilka młynów i cegielni.
2 poł. XVIII w.   W Równem była niewielka szkoła, gdzie uczyły się dzieci zamożnych rodzin.
1775 Budowa kościoła murowanego przez parafian i ks. Lubomirskich.  
1778 Król Stanisław August nadaje miastu przywilej czterotygodniowego jarmarku.  
1780 J. Lubomirski zezwala na budowę synagogi i zatwierdza przywileje żydów.  
1781 Budowa Soboru w Równem.  
1785 Budowa unickiej cerkwi cmentarnej na Woli.  
1792 Pobyt T. Kościuszki w Równem.  
1793 Miasto po drugim rozbiorze Polski przechodzi pod zabór rosyjski i staje się miastem powiatowym. Po przyłączeniu Prawobrzeżnej Ukrainy do Rosji, Równe zostało powiatowym centrum Namiestnictwa Wołyńskiego.
1797   Równe- powiatowe miasto Wołyńskiej Guberni. Wtedy powstają kupieckie przedsiębiorstwa. W sukiennej manufakturze I. Wassa wyprodukowane 1200 arszynów sukna i innych wełnianych tkanin. Tam pracowało 31 ludzi.
1804 Szarańcza w Równem i okolicy.  
1805 Założenie w Równem przez Tadeusza Czackiego szkoły funduszowej.  w Równe utworzono dwuklasową uczelnie dla dzieci z wyższych warstw społeczeństwa.
1805 Pożar miasta.   
1823   W 8 manufakturach pracowało 378 robotników.
1839 Przeniesienie gimnazjum z Klewania do Równego, do gmachu zbudowanego przez ks. Fryderyka Lubomirskiego.  Do Równego przeniesiono z Klewania gimnazjum. Zbudowano budynek dla gimnazjum w stylu klasycystycznym.
1844-45   W Rówieńskim gimnazjum uczył historii M. Kostomarow. On zbierał folklorystyczne, etnograficzne i historyczne materiały. W gimnazjum uczyło się 357 uczniów.
1846   Taras Szewczenko jako członek Kijowskiej Archeologicznej Komisji podróżował całymi miesiącami po miejscach walk kozackich wojsk przeciw Polakom na całej Rówieńszczyźnie. On zapisywał narodowe pieśni i odmalowywał historyczne pamiątki.
1848 Budowa cerkwi cmentarnej na Grabniku, na grobie gen. Krasowskiego.  
1849 Zamknięcie kościoła na skutek usuwania się ścian.  
1850 Budowa kolei i szosy Brześć-Kijów przez Równe.   
1856 Budowa kaplicy gimnazjalnej im. św. Stanisława.   
1857   Przez miasto przeprowadzono drogę Kijów- Beresteczko (berestejckije w oryginale). Co miało olbrzymie znaczenie dla ekonomicznego rozwoju Równego
1858 Budowa kościoła murowanego przez ks. Kazimierza Lubomirskiego.   
1861   W Równym żyło 3294 mieszkańców. W mieście było 230 sklepów, 2 traktiernie, 28 dworów mieszkalnych. Co roku odbywało się 7 jarmarków.
1870 Przekształcenie gimnazjum polskiego na rosyjską szkołę realną.  
1881 Pożar miasta i cerkwi sobornej.  
1877   Znaleziono unikalne rzeczy- rzymską tarcze, ozdobioną rzeźbą oraz kilka monet rzymskich z drugiego wieku, co zaświadcza iż ludzie żyli w tych miejscach w pierwszych wiekach naszej ery.
1890 Budowa kościoła, ukończona w r. 1899.  
1897   Według powszechnego rosyjskiego spisu w tym roku w Równem mieszkało 24753 osób. W mieście pracowało 23 drobne przemysłowe przedsiębiorstwa.
koniec XIX w.   W Równem zbudowano wojskowe koszary, sobór i kościół. Nowe budowle były wykonane jednocześnie i one były największymi przedsięwzięciami. W mieście było 46 do 100 niepiśmiennych. W mieście działało 5 cerkwi, 2 kościoły i kilka synagog.
1905   W mieście obywają rewolucyjne wydarzenia- mityngi, demonstracje i strajki.
1912   W Równem wybudowano niewielką elektrownię (250 kwt), dla oświetlenia pałacu księcia Lubomirskiego, gorzelnię,, 4 wojskowe koszary, kilka prywatnych budynków na ulicy Dyrektorskiej i Placu Targowym. W mieście był klub, działało 5 niewielkich bibliotek z czego dwie prywatne.
1915 Ewakuacja miasta w czasie wojny światowej. 1915-1916 - W Równe w okresie I światowej wojny znajdowało się w przyfrontowej strefie. Tutaj znajdowały się różne wojskowe sztaby armii północno zachodniego frontu. Część mieszkańców porzuciła swe mieszkania i przeniosła w odleglejsze od linii frontu miejsca.
1917 Zajęcie miasta i walka wojsk ukraińskich Petlury i Oskiłki. 1917-1919- Rewolucyjne wydarzenia w Równem
1919 Zajęcie miasta przez wojska bolszewickie.  
1919 Odzyskanie miasta przez wojska polskie. 14 sierpnia 1919 r.- Miasto okupowały wojska polskie
1920 Zajęcie miasta przez wojska bolszewickie.

4 lipiec-19 września 1920 r. Podczas polsko - ojczyźnianej wojny, Równe tymczasowo znajdowało się w rękach Czerwonej Armii. (Ukraińcy wzorem Rosjan wojny w obronie ojczyzny nazywają wojną ojczyźnianą i tak pierwsza wojna ojczyźniana u Rosjan to wojna z 1812 roku.)
1920 Ponowne odzyskanie miasta przez wojska polskie i objecie przez władze polskie.
1920 Pobyt Marszałka Piłsudskiego w Równem.
  
1921   Do Równego wrócili z URSR znaczna grupa uciekinierów z okresu I- szej wojny światowej (Polacy, Ukraińcy i Żydzi)

80 do 100 kolejarzy ukraińskich zostało zwolnionych z pracy na stacji w Równem, a na ich miejsce zatrudniono kolejarzy Polaków.
lata 20-te, 30-te XX w.   Wskutek kolonialnej polityki Polski, niemal nie rozwijała się gospodarka przemysłowa miasta. Przeważała drobna chałupnicza i pół chałupnicza działalność: kilka cegielni, młynów, tartaków, browarów, odlewni, cukrowni.
1927 Pożar zamku ks. Lubomirskich.
  
1929 Pobyt w mieście Prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego.
  
1930 Pierwsze Targi Wołyńskie w Równem.  
1938  Przygotowanie do druku przewodnika po Równem  W Równem było 32740 mieszkańców. W mieście działało 6 gimnazjów. (dalsza część od 1939 r).