Alfabetyczny spis miejscowości według kościelnego podziału administracyjnego       Alfabetyczny spis parafii z datą erygowania    

Rys historyczno-administracyjno-geograficzny według stanu na 1939 rok*

opracował Leonard Urbanowicz

Diecezja składała się z następujących dekanatów:

*Pierwotną listę parafii wzbogacono o parafie, które erygowane zostały w ostatnich latach (1938, 1939), a także zaznaczono miejscowości, w których istniały kaplice podległe określonym parafiom. Jeśli odnaleziono dane o ilości wiernych to one zostały uwidocznione. Ponadto usiłowano rozszyfrować przynależność miejscowości w poszczególnych parafiach do gmin i powiatów, na których terenie znajdowały się przed 1939 rokiem. Przy każdym dekanacie, który zasięg był zgodny z powiatem podano, jakie gminy wchodziły w skład tegoż powiatu, a wszystkie miejscowości, które stanowiły siedziby gmin w treści wykazu podkreślono.

Uwagi 

1. Spis parafii jest kopią zapisów zawartych w Opracowaniu ks. Waldemara Witolda Żurka pt. "Wykaz osób z akt parafialnych Diecezji Łuckiej do 1945 roku" z ewentualną korektą tam gdzie wystąpiły wyraźne przeoczenia. Inne wiadomości w odniesieniu do parafii i dekanatów leżących na terenie diecezji łuckiej pochodzą z opracowań Czesława Piotrowskiego Pt. "Zniszczone i zapomniane Osiedla Polskie oraz Kościoły na Wołyniu" Z tego też źródła pochodzą dane o ilości wiernych w poszczególnych parafiach, a także informacje o zniszczeniach i restauracji poszczególnych parafii i na koniec pokazano te parafie, które powstały w ostatnich dwóch latach 1938 i 1939 a których nie zawierało pierwsze z cytowanych źródeł.

2. Niniejszy spis stanowi w miarę dokładny spis miejscowości z okresu z przed II wojny światowej. Zawarto w nim kilka miejscowości pominiętych w "Podziale Gmin Wiejskich Województwa Wołyńskiego na Gromady" z Wołyńskiego Dziennika Wojewódzkiego z 1936 roku, ale w wielu przypadkach Dziennik jest bogatszy w ilość miejscowości i to tych naprawdę bardzo małych. Pominięcie niektórych miejscowości może wynikać z faktu, że są to wsie ukraińskie, gdzie ilość osób wyznania rzymsko katolickiego była znikoma, lub żadna.

3. Można ułożyć spis jeszcze dokładniejszy, na podstawie miejscowych nazw miejsc i miejscowości, a także nazw topograficznych rzek jezior i bagien, a już szczególnie uroczysk i innych fragmentów lasów gajówek i leśniczówek. Dla przykładu podaję Lasy Kostomyckie, ale inni je zwali Lasami Prószyńskiego, Bagno Zalewskie Halo, lub Kisłe Halo lub Kisłe Hało i wiele innych. Mieszkańcy Wołynia nie byli zbyt biegli w onomastyce stąd więc jest wiele miejscowości o takim samym brzmieniu; Józefówki w gminach Ludwipol, Kostopol i innych, Zalesie występujące z dookreśleniami, jak np. Kuty Zalesie, ale bardzo często i bez tych dodatkowych wyróżników. Było też wiele nazw miejscowości bliskobrzmiących: Berezne, Berezina, Bereźniaki lub Bystrze, Bystrzyca, Rzeczki, Zarzeczki, Rzeczyca i inne tego typu nazwy. Jak na tę chwilę mam w rodzinie taki problem: jedna osoba urodziła się w miejscowości Krzywe Rzeczki i niestety żadne dostępne źródło nie podaje gdzie taka nazwa miejscowa mogła się znajdować.

4. Już zupełnym nazwijmy to "bałaganem" w nazewnictwie jest fakt, który można dostrzec w wielu parafiach Wołynia, a chodzi mi o bardzo często powtarzające się jednako brzmiące nazwy miejscowości. W prawie każdej parafii jest miejscowość Dąbrowa. Jest bardzo wiele powtarzających się nazw odosobowych, takich jak Józefówka, Aleksandrówka, Michałówka, Helenówka i bardzo wiele tego rodzaju.

5. Zwracam uwagę na nie pokrywanie się granic parafii i dekanatów z ustalonymi granicami administracyjnymi.

6. Da się zauważyć swoiste ambicjonalne dążenia do tworzenia nowych parafii, rekordy w tym względzie pobiła chyba parafia w Bereznem, z której utworzono najwięcej nowych parafii, a szczególnie dla obszarów położonych za Słuczą. Tak się więc złożyło, iż ta dotąd dość bogata w wiernych parafia stała się parafią o stosunkowo niewielkiej ilości wiernych

7. Po roku 1920 w diecezji Łuckiej było dużo parafii, jak jest w dniu dzisiejszym widać po zaczernionych na końcu opisu parafii (te które zostały lub się odrodziły). Wiem, że przez całe dziesiątki lat nie było można na Wołyniu przyznać się do tego, że się jest Polakiem, wiem też, iż wielu z tych Polaków, którzy po 1945 roku pozostali, wyrosło całe pokolenie młodsze i już obecnie coraz starsze, które nie czuje związków z Polską i religią katolicką.

8. Pokazałem obraz dawnego Wołynia i dzisiejszego, być może coś się już zmieniło na lepsze w tym zakresie, to proszę o przysyłanie uzupełnień.

9. Jest w tym wykazie sporo luk, a może i omyłek i również proszę o ewentualne ich sprostowanie.

(c) 2005 Leonard Urbanowicz

Dekanat Łucki

W powiecie Łuck występowały następujące gminy: Czaruków, Kiwerce, Kniahininek, Kołki, Nowy Czartorysk, Ołyka, Poddęce, Połonka, Rożyszcze, Silno, Szczurzyn, Torczyn, Trościaniec.

	Parafia Katedralna Świętej Trójcy i Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Łucku. Diecezja i parafia ustanowione w roku 1358. Choć z diecezją jest trochę bardziej skomplikowana sprawa, gdyż nie tak proste były koleje jej powstania. W okresie od 1948 do 1990 katedra była wykorzystywana na magazyn, a po tym na muzeum ateizmu, by w 1990 zostać ponownie zwrócona wiernym.
Parafia Matki Boskiej Królowej Polski w Łucku, kościół garnizonowy do 1939 r. Obecnie cerkiew prawosławna.
Parafia Serca Jezusowego i Świętej Teresy od Dzieciątka Jezus w Łucku na Krasnem, kościół seminaryjny. Do parafii należały: Łuck, Aleksandrowa (Cieciszówka), Bajów, Barbarszczyzna, Biwaki, Boguszówka, Boholuby, Bołocha, Bonasówka, Boratyn: Czeski, (Mały) Boratynek, Wielki; Bryszcze, Bukowa, Chwojki, Cieciszówka (Aleksandrowa), Czerńczyce, Dubrowa?, Dworzec, Dymitrówka Nowa, Falków, Górka Olszańska, Górka Połonka; Gregorówka, Hnidawa, Honczarka, Horodyszcze (kaplica cmentarna), Huszcza, Iwanówka, Iwańczyce: Nowe, Stare; Jarowica?, Jeziórko, Józefin, Julienfeld, Karczówka, Kiwerce (wieś), Kleczany, Klepaczów, Kniahininek, Kołyszanka, Kozin, Krasne, Krupa, Kuczkarowiec, Kulczyn, Kulczyńska Kolonia, Lidawka?, Liplany, Lipnik (Boruchowska Kolonia), Lipowiec, Mataszówka, Miłusze, Niebożka, Niemieckie, Nowa Walerianówka, Olszany, Olszańska Górka?, Omelnik: Mały, Wielki; Ozdów, Ozerce, Perełajnica, Podhajce: Małe, Wielkie; Podhajecka Kolonia, Połonka, Popówka, Rokinie: Nowe, Stare; Trościanka, Wsiewołodówka (Zaborolska Kolonia), Wólka, Wygadanka, Wyszków, Zaborol, Zaborolska Kolonia (Wsiewołodówka), Zmieniec, Żydyczyn. Od 1945 roku w kościele były koszary, a od 1994 roku cerkiew prawosławna.. Wszystkie parafie w Łucku liczyły w 1938 r. 15000 wiernych. Miejscowości niewyróżnione leżały w gminie Rożyszcze, a pogrubione w gminie Kiwerce, miejscowości opisane kursywą pochodzą z gminy Kniahininek, a miejscowości wpisane pogrubioną kursywą w gminie Poddębce, zaś miejscowości wypisane literami Arial znajdowały się w gminie Połonka, a miejscowości pogrubionym Arialem w gminie Silno. Łuck jako miasto wojewódzkie nie było gminą, a miejsca podkreślone i pogrubione stanowiły przedmieścia Łucka. Dwóch miejscowości Dubrowa? i Jarowica? nie udało się zlokalizować.
Parafia Długoszyje, erygowana w 1930 roku. Do parafii należały: Długoszyje, Bogusze, Ewelinów, Falkowszczyzna, Horodyszcze, Józefów?, Knierut, Konstantynówka, Koryta, Krasilno, Malin wieś i osada, Nowy Knierut, Peremiłówka Kolonia, Pietuszków, Pośników, Puławianka, Reczyszcze, Stawiszcze, Tereszów, Ujeźdźce, Wilbicze. Parafia leżała w gminie Malin w powiecie Dubieńskim.. Nie udało się zlokalizować miejscowości Józefów?. W 1938 r. parafia liczyła 1440 wiernych. Zniszczony po 1945 roku.
Parafia Ofiarowania Najświętszej Marii Panny w Jałowiczach, erygowana w 1796 roku. Do parafii należały: Jałowicze, Czekno, Holeszów, Horodnica: Mała, Wielka; Jarosławicze, Kniahininek, Korszowiec, Krupy Granica, Ledóchówka, Łahodówka, Mstyszyn, Nadczyce, Nowostaw, Ostrożec (kaplica), Pianie, Podliśce, Rudeczka, Świszczanów, Werbajów, Worsuń, Wygoda, Załawie, Zamczysko. Parafia leżała w gminach Jarosławicze i Malin pow. Dubieńskiego, oraz w gminach Połonka i Poddębce pow. Łuckiego. Z tym, że w gminie Poddębce leżały tylko wieś Krupy Granica. W 1938 r. parafia liczyła 1170 wiernych. Kościół zniszczony przez Ukraińców w 1943 r.
Parafia w Aleksandrówce, erygowana w 1938 roku, kościół był w budowie, brak danych o ilości wiernych i co najgorsze nie wiadomo, o którą z licznych Aleksandrówek chodziło, a w powiecie Łuckim było ich kilka. Kościół zniszczony przez Ukraińców w 1943 roku.
Parafia Najświętszego Serca Jezusowego w Kiwercach, erygowana w 1923 roku. Do parafii należały: Kiwerce miasto, Aleksandria, Aleksandrówka, Berezów Gród, Bodiaczów, Dąbrowa, Didowicze, Hawczyce, Jezioro, Joannów, Komarówka, Mikołajówka, Rafałówka, Sapohów, Sikierzyce, Smolarnia, Szatanówka, Wertepa, Wólka, Żabka, Żeleźnica. Większość miejscowości leżało w gminie Kiwerce, a tylko Aleksandria i Joannów gminie Poddębce. W 1938 r. parafia liczyła 4481 wiernych. Od 1945 roku kościół był zamknięty, a od 1993 roku jest użytkowany przez katolików i prawosławnych pospołu.
Parafia w Ławrowie, erygowana w 1928 r., kościół kaplica murowana z 1816 roku. Do parafii należały: Ławrów, Adamówka, Bakowce, Jeziorany: Czeskie, Polskie; Uroczysko Ławrowskie, Kościuszków, Łysocha, Płoszcza Łomanowska, Perepiłki, Pułhanów, Rykanie Małe, Wola Rykańska. Parafia leżała w gminie Połonka. W 1938 roku liczba wiernych nie była znana. Kaplicę zniszczyli Ukraińcy w październiku 1943 roku..
Parafia Świętego Macieja Apostoła w Nieświczu, erygowana w 1615 roku. Do parafii należały: Nieświcz, Anatolia, Ceperów, Czaruków, Dziadowiec, Gródek, Horodyszcze, Hryhorowicze, Jeziorany Szlacheckie, Korszów, Marianówka, Podberezie, Ratniów, Rudka, Szprach, Ternki, Uhrynów, Wigurzyce, Wiktorzyny, Wydumka, Zagaje. Parafia leżała w gminie Czaruków, z tym, iż miejscowości wyróżnione kursywą leżały w gminie Połonka. W 1938 r. parafia liczyła 3040 wiernych. Kościół spalili Ukraińcy w początku 1944 roku.
	Parafia Świętej Trójcy w Ołyce - Kolegiata, erygowana w 1588 roku, obecnie zniszczona i jest w trakcie odbudowy. Do parafii należały: Ołyka, Adamówka, Anielin, Bakorzyn, Baszałyki, Bogusławka, Botyń, Chorłupy, Chromiaków, Cumań, Czemeryn, Derno, Didycze, Dubiszcze, Ferdynandów, Głęboka (Moczulce), Grobelki, Hajsin, Harajamówka, Humienniki (kaplica z 1797 r.), Jurydyka, Kadyszcze, Kalinówka, Karpiłówka, Kopytów, Kotów, Letczany, Lisiczyn, Litwa, Metelno, Miłowica?, Moczulce (Głęboka), Moszczanica, Narutówka, Nosowica, Nowa Ziemia, Nowosiółki, Oderady Palcze, Pelażyn?, Pełża, Peretoki, Podderno Podhorce, Pokaszczów, Radochówka, Rejtanów, Romanów, Romaszkówka, Smolarnia, Stanisławówka, Stawek, Suchowce, Tereszów, Turczyn, Wierzchówka, Wólka Kotowska, Zabłocie, Zalisocze?, Zaścianki, Żorniszcze. Miejscowości były położone w różnych gminach, a mianowicie: Ołyka, Malin pow. Dubno, Poddębce, Silno, pow. Łuck, Diatkowicze i Klewań pow. Równe. Miejscowości Miłowica Pelażyn i Zalisocze nie udało się umiejscowić. Do obu parafii w Ołyce należało w 1938 r. 4820 wiernych. Po 1945 roku kolegiata zniszczona do ruin. Obecnie trwa restauracja obiektu.
	Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Ołyce, kościół murowany z 1550 roku, obecnie w odbudowie i od 1992 roku służy wiernym. W "Wykazie" przy tej parafii powtórzono wszystkie miejscowości podane wyżej przy kolegiacie, a w innych źródłach wierni są przypisani kolegiacie, a przy tej parafii brak zapisu. Przedstawione miejscowości są dokładnym wyliczeniem miejscowości gminy Ołyka.
	Parafia Świętego Augustyna w Cumaniu, erygowana w 1938 r. kościół murowany. Do parafii należały: Cumań i kilka okolicznych miejscowości dotychczas należących do parafii w Ołyce i Kołkach. Po 1945 roku było tam kino, obecnie kościół zwrócony wiernym.
Parafia Poddębce erygowana w 1937 roku. Do parafii należały: Poddębce, Armatniów, Belweder, Boruchów, Botyń, Bronisławówka, Brzezina, Cezaryn, Harażdża, Kopcze: Czeskie, Ruskie; Łyszcze, Marianówka, Romanów, Różanka, Sieniaków, Teremno (kaplica murowana), Tomaszówka, Wiszniów, Worotniów (kaplica murowana), Zacisze, Zwierów. Wszystkie miejscowości leżały w gminie Poddębce. Parafia liczyła w 1938 roku 1200 wiernych. Kościół spalili Ukraińcy we wrześniu 1943 roku.
Parafia w Perespie, erygowana w 1938 roku, kościół był w budowie, brak jest danych o ilości wiernych, a także, jakie miejscowości z gminy Rożyszcze i parafii należały do tej parafii, oczywiście poza Perspą. Kościół zniszczony po 1945 roku.
	Parafia Przemienienia Pańskiego w Rożyszczach, erygowana 1921 roku. Do parafii należały: Rożyszcze m-ko, Adamówka, Aleksandrówka: Nowa, Stara; Baszowa, Bejnarówka, Cecylówka, Czebanie Nowe, Doliny, Dubiszcze Nowe, Dymitrówka, Francuzy, Frydrychówka, Gliniszcze, Glincze, Jurydyka, Karolinówka, Katerynówka, Kiryłucha, Kopaczowski Posiołek, Kopaczówka: Nowa, Stara; Kozin, Krzemieniec: Nowy, Stary; Lubcze, Magazyn, Maniowo, Marianówka, Michalin, Michałówka, Olganówka: Nowa, Stara; Ostrów, Perespa, Podliski, Pożarski Dwór, Rudka Kozińska, Rudnia, Rudnia Nowa, Sitarówka, Szpanów, Topólno, Użowa, Wasylówka, Wełnianka, Zaliśce, Żołobowo, Żubrowszczyzna. Większość miejscowości leżała w gminie Rożyszcze, a te zaznaczone kursywą leżały w gminie Szczurzyn. W 1938 r. parafia liczyła 3571 wiernych. Po 1945 roku kościół zmieniono na magazyn. Obecnie od 1992 roku oddany wiernym.
Parafia Sienkiewiczówka, erygowana w 1933 roku. Do parafii należały: Sienkiewiczówka, Dąbrowa, Hajenka, Hubin, Hubińskie Budki, Kowbań, Krasów, Leonówka, Mercałów Myśliny, Niwy Hubińskie, Nowosiółki: Czeskie, Ruskie; Olgin, Ostrów, Siergiejówka, Szklin wieś, Szklin kolonia, Wilhelmówka Większość miejscowości należała do gminy Czaruków pow. Łucki, zaznaczone kursywą do gminy Skobełka w pow. Horochów. W 1938 r. parafia liczyła 1826 wiernych. Kaplicę zniszczyli Ukraińcy w 1943 roku.
Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Skurczach, erygowana w 1609 roku. Do parafii należały: Skurcze, Andrzejówka, Białystok, Biskupicze, Błudów, Bubnów, Czarny-Las, Dębinka, Dziesięcina, Ferma Sadowska (Puchaczówka), Hat’, Horzwin, Kalinowiec, Kozakowa Dolina, Krasny Sad, Król-podolce, Marusia, Motyszów, Mychlin, Pomorzanka, Puchaczówka (Ferma Sadowska), Pustomyty, Sielisko, Tuliczów, Umańce, Watyń, Watyniec, Wojutyn, Wojutyńska Kolonia, Zabary, Żukowiec. Miejscowości leżały w gminach Czaruków, Torczyn pow. Łucki i Świniuchy pow. Horochowski. W 1938 r. parafia liczyła 1736 wiernych. Kościół spalili Ukraińcy dnia 15 I 1944 roku.
Parafia w Szepelu, erygowana w 1938 roku, brak jest wiadomości, które z miejscowości poza Szepelem należały do parafii. Nieznana ilość wiernych. Parafia leżała na terenie gminy Torczyn. Kościół zniszczony po 1945 roku.
Parafia Świętej Trójcy i Świętego Jana Chrzciciela w Torczynie, erygowana w 1548 roku. Do parafii należały: Torczyn, Aleksandrów, Aleksandrówka, Antonówka, Berezie, Bogumiłów, Boratyn, Bujanie, Bystrzyca (Łaskarzew), Chorochoryn, Czarne Łozy, Czechowszczyzna, Dąbrowa, Dudy, Florianów, Francuzówka, Grabowiec, Gregorówka, Horodynie, Horodyńskie Budki, Idalia, Jamki, Janówka, Julianów, Karolinówka?, Konstantynówka, Kost’ Myszyn, Koszów, Kurhany, Kwasowica, Libenstat, Lipniak, Litwa, Ludwików, Ludwiszyn, Łaskarzew (Bystrzyca), Majówka, Mak-Melerszczyzna, Matyldów, Mieczysławów, Oderady, Odnówka, Okorsk: Mały, Wielki (kaplica); Olszamów, Ozdeniż, Pożarnica, Progonów, Przysiołek?, Rakowszczyzna: Nowa, Stara; Romanów, Sadów, Siedmiarki, Smoligów, Szepel, Ulaniki, Usicka Rudnia], Usickie Budki, Usicze, Werchy: Nowe, Stare; Zamohile, Zapust, Żaszków?. Parafia leżała na terenie gmin Torczyn i Czaruków, Szczurzyn i Kniahininek w pow. Łuckim.. Nie udało się zlokalizować miejscowości Przysiółek i Żaszków, a Korolówkę uznano za Karolinówkę, gdyż taka miejscowość występuje w gminie Torczyn. Parafia w 1938 r. liczyła 3500 wiernych. Kościół spalili Ukraińcy przy końcu stycznia 1944 roku.